28 Ocak 2021 Perşembe

“წულუ-წულუ გონდუნუ ნაკუ შილია წანერი ნენა!” (ლაზური ინტერვიუ)

 


წულუ-წულუ გონდუნუ ნაკუ შილია წანერი ნენა!”  

 

 

(გოწოთქვალა: აწინერი მუსაфირი ჩქიმი რენ კოლხური პოტკასტიედიტორი დო სპიკერი. ედიტორი  ჩქინიქ მარგალურ- ლაზური პროგრამეფე იქიფს soundcloud.com-იშენ, ინტერნეტიშენ. კოლხური პოტკასტიშენ ონჭელონი თემალონი პროგრამეფე იქიფს. ჩქინ, ედიტორი ჩქინბიოჲგრაфიშენ დო აა მარგალურ- ლაზური ჭანდინაფეშენ ლაზურო ბღაღალით.  ალი იჰსან აქსამაზი. 14 I 2021)

+

ალი იჰსან აქსამაზი: ედიტორ ბეგი, იფთი ბიჲოგრაфი თქვანიშენ მოლამიშინით დო ეშო გევოჭკათ, იყვენი?! სო ეჩქინდით? სონური რეთ? ნამუ ნწოფულეფეს იგურით? აწი მუ დულა იქიფთ? სო სქიდუთ?  ქორთული, მარგალური დო ლაზური ნენაფეშენ ჩქვა ნამუ ნენაფე გიჩქინან?

კოლხური პოტკასტი ედიტორი: ხელადოკაობა! იპტი, კოლხური პოდკასტი აუდიენსი თქვანი ოჩინაფამთ შენი, დიდი მარდი გიწომერთ.

მა, დობადონა გალე ნასკუდუნ, მარა გური სამარგალოს დოლუზუნ არ მარგალი ვორე დო ნწოფულათი სამარგალო დოვოჩოდინი. ნწოფულა ვოჩოდინიშკულე, თიფლისიში უნივერსიტი დოვიგური დო ავრუპაშა ხოლო დოგურაფუ შენი მოფტი. ჰაითი უნივერსიტი დოვოჩოდინი დო ჰაშო.

მა ლინგვისტი ვა ვორე, მარა ნენაფეში ისტორია დო გოლოონუ მაოროფენ. ჩულთურეფე, ჩქვადოჩქვა ჰალკიში ფოლკლორი დო ნენაფე შენი გოლოონუ დიდო ხაზი მაენ დო მციქა მციქა ამატურული მუთხაფე მჩხიკუმ. თქვა ნამიჭითხით ჰინიშა გალე, ინგლიზური დო რუსული ნენა ნწოფულაფე დოვიგური დო უკაჩხე ფინო-უგრიკური ნენაფეშა არ თანეთი ქოდოვიგური.

ალი იჰსან აქსამაზი: მარგალური ნენა დო ლაზური ნენა ოსქედინუ შენი კოლხური პოტკასტიშენ  პროგრამეფე იქიფთ. შურ დო გურითენ იჩალიშეფთ დო ეშო ხაზიროფთ პროგრამაფე.  ა მარგალურ- ლაზური პროგრამეფე ოხაზირუ შენი მუნდეკარარი მეჩით? მუ მოტივასონითენ გეოჭქით? ჭიტა-ჭიტა მოლამიშინით, მუ იყვენ!

კოლხური პოტკასტი ედიტორი: ანდღა გლობალიზასიონიში ორა მიღურან. არ კონტინენტი ოფუტე მოხვადუნფე მაჯურანი კონტინენტიში ოფუტე იგნაფინენ დო იზინ. მთელი ქიანა ჭიტა ოფუტე დიუ. ოხორი ელაფხერთ, ტელეფონი ეკრანი ხე ჯევობზგამთ დო აუსტრალია გერმაფე მუჭო იჭვენ მევოწერთ, ომჯორე ამერიკა ხენერი ტვ სერიალი ფცადუმთ დო სოთი მუთი აღანი ოშკომალე ვარნა დოლოქუნუ ბრენდი გამახტუნა, შკუთი ვიმხორთ დო დოლოვიქუნამთ.

ირი დულიაშკალა გლობალური ომსიფონუ დო "ოთხო თოლითე მეწომილუ" დიჭინ-ია იტურან უშკურანფე, მენცარეფე . ნენა ოშინახუ შენითი ჰაშო ონ მეფშონუმ მა. ხვალა ლექსი ონჭარუ დო მჲუზიკი ოტრაღუდუთე ნენა ვასკუდუნ. სვარული გამოშკუმალუთე ხოლო ვარ (ჰაშოთე აქთივითეფე დიდო დომაჭირან). ედო, ნენაშენი, ირიშა ბეჯითი ოსინაფუ დო ირი ნდღალერი ოხმარუ ონ.

მარგალური დო ლაზური შკუნი წოხლენი ოშწანურაფე სტერი ვარ ისინაფამან. ჰამ ფაქტი ხვალა გლობალიზასიონიში კაბაჲეტი ონ ია ფთქვათ ნა ჰაშო თქვალა მთინი ვარ იენ. უმჩანეფე იტურან ჩი, ჰამ ნენა მენჯელი დო პრესტიჟი ვარ უღუნ, ბერე დოვოგურათნა ჯენჭარერი ვარ აკაზანენ, ოხორი გალე სოთი ვარ ოხმარასენ-ჲა დო ჩქვა მუთი დიგურუკო ვროსი იასერტუ იტურან. ჰაშო ომსიფონუთე წულუ-წულუ გონდუნუ ნაკუ შილია წანერი ნენა.

პოდკასტი ოხენუ იდეა წანა გოლიტოჩუ ნა მიღურტუ, მარა ჯოჭაფუ მოტივასიონი ვამაგორუ. უკაჩხე, არ მარგალური პოდკასტი ომაზირუ, მარგალი პალიკარეფე ისინაფამტეი. ქომიშკურტუ, მარა მევუუჯისი, ნენა შკუნითე ირი თურლი ისინაფენ რეალიზასიონი არ დაჰა ხოლო დოპი დო დუდი დოლოხენი მჯვეში იდეა შკიმითი ჰაშო ჯეკუცხუ.

მოტივასიონი მუ ონ იჭითხით თქვა დო გიწვათენ. მოტივასიონი ნენაში პოპულარიზასინიშა გალე მუთი ვარ ონ. მოტივასიონი ონჯღორიარი კაპულაფე ჯინდო სტერეოტიპეფეში მპულაფე ოტროხუ ონ. ჰამ ნენა მაოროფერანშენი ვოხმართ სკუდალაში ირი სოციალური ასპექტი დოლოხე შკუ. ჰამ ომფულონი ნენა ვარ ონ, ჩაი ოწილუ დო ნთხირი ოკორობუ ორა ოხმარონი ხვალა. ჰამ ნენა აღანი ტექნოლოჟიში, ინტელექტუალური კოჩეფეში დო ინტელექტუალური პროდუტი იქუმანფეში ნენა ონ.

ალი იჰსან აქსამაზი: კართა ნენას დიდო კიმეტი ქუღუნ, ემუშენიქი კართა ნენა  თარიხიში შაჰიდი რენ.  კართა ნენა, ხვალა  ა ნენაში მანჯეფეში შაჰიდი ვარ, მთელი კოჩინობაში შაჰიდი რენ. ემუშენითი არ ნენა ღურაში, ხვალა ეა ნენა ვარ, კოჩინობათი ღურუნ. მან აშო ვიზმონ. ჭიტა- ჭიტა მიწვით, მუ იყვენ! აфაქტი შენი თქვან მუ იზმონთ?

კოლხური პოტკასტი ედიტორი: თქვანი სტერი მათქვენ მათი. ნენა, ლექსიკონი დოლოხე ოკოკორობერი ზიტაე ვარონ ხვალა. ირი ნენა, მსკვანობა მუშითე, უჩოდინუ ინფორმასიონი დო ნოთქვამეთე ოფშა ფუღარი ონ. ვეში ლათინური დო გრეკური დოფთქვათუ დო დუბაღუნ მუფერი ხამფა-ხამფა ოშკინუფე მომჩამან კოჩინობა დო მედისინი, ისტორია დო ირიშფეროშენი.

ალი იჰსანაქსამაზი: დიდო შუქური გოღოდაფთ. აკონარი დომიბაღუნან. თქვანთი გინონან ნა, ვოჩოდინათ! ჩქვა კითხალა ვა მიღუნ მან. მარა თქვან ოთქვალუში ჩქვა ნენა გიღუნან ნა,  მუ იყვენ, ენთეფეშენთი მოლამიშინით! ღორმოთიქ  გოხელან დო პანდა იხელით!

კოლხური პოტკასტი ედიტორი: ჯინდო მოლაფშინი გლობალიზასიონი წარი  სტერი ამუთხა ონ. ჰუი ვისინაფამთ ნენა ოსკულედინუ დულიაფე ანდღა ვაფხაზირით, დიჭინ ოხენუფეხე ვადოვიკაჩთ დო აღანი ჯენერასიონი ოროფერი პაპუფე შკუნიში ნენა ვამეფჩითნა, ჭუმანი კაპეტი გლობალური დალგა მენჯელი მუშითე ღალიპიჯიშა ღურერი ჩხომი სტერი ქელემოტოჩამან. უკაჩხე ლება იენ. ღურერი, შური გვომტერი ჩხომი მითი ვარიმხოი.

+


+

 

ʒ̆ulu-ʒ̆ulu gondunu nak̆u şilya ʒ̆aneri nena!”

 

(Goʒ̆otkvala: Aʒ̆ineri musafiri çkimi ren K̆olxuri P̆ot̆k̆ast̆işi edit̆ori do sp̆ik̆eri. Edit̆ori çkinik Margalur- Lazuri p̆rogramepe ikips soundcloud.com-işen,  int̆ernet̆işen. K̆olxuri p̆ot̆k̆ast̆işen onç̆eloni temaloni p̆rogramepe ikips. Çkin, edit̆ori çkinişi biyografişen do aya Margalur- Lazuri ç̆andinapeşen Lazuro bğağalit.  Ali İhsan Aksamazi. 14 I 2021)

+

Ali İhsan Aksamazi: Edit̆or begi, ipti biyografi tkvanişen molamişinit do eşo gevoç̆k̆at, iqveni?! So yeçkindit? Sonuri ret? Namu nʒ̆opulepes igurit? Aʒ̆i mu dulya ikipt? So skidut?  Kortuli, Margaluri do Lazuri nenapeşen çkva namu nenape giçkinan?

K̆olxuri p̆odk̆ast̆işi ediori: Xela do k̆ayoba! İp̆t̆i, K̆olxuri p̆odk̆ast̆i audiensi tkvani oçinapamtşeni, didi mardi giʒ̆omert. Ma, dobadona gale na sk̆udun, mara guri Samargalo doluzun ar Margali vore do nʒ̆opula ti hey dovoçodini. Nʒ̆opula voçodinişk̆ule, Tiflisi universit̆i doviguri do Avrup̆aşa xolo dogurapuşeni moft̆i. Hay ti universit̆i dovoçodini do haşo. Ma lingvist̆i va vore, mara nenapeşi ist̆oria do goloounu maoropen. Çulturepe, çkva do çkva halk̆işi folk̆lori do nenapeşeni goloonu dido xazi maen do mʒika mʒika amat̆uruli mutxape mçxik̆um. Tkva na miç̆itxit hinişa gale, İngilizuri do Rusuli nena nʒ̆opulape doviguri do uk̆açxe Finno-Ugrik̆uri nenapeşa artane ti kodoviguri.

 

Ali İhsan Aksamazi: Margaluri nena do Lazuri nena oskedinu şeni olxuri p̆ot̆k̆ast̆işen  p̆rogramepe ikipt. Şur do guriten içalişept do eşo xaziropt p̆rogramepe.  Aya Margalur- Lazuri p̆rogramepe oxaziru şeni mundes k̆arari meçit? Mu mot̆ivasyoniten geoç̆it? Ç̆it̆a- ç̆it̆a molamişinit, mu iqven!

K̆olxuri p̆odk̆ast̆işi ediori: Andğa globalizasiyonişi ora miğuran. Ar k̆ont̆inent̆i oput̆e moxvadunpe macurani k̆ont̆inent̆işi oput̆e ignapinen do izin. Mteli kiana ç̆it̆a oput̆e diyu. Oxori elapxert, t̆elefoni ek̆rani xe cevobazgamt do Aust̆ralia germape muç̆o iç̆ven mevoʒ̆ert, Omcore Amerik̆a xeneri tv seriali pʒadumt do soti muti ağani oşk̆omale varna dolokunu brendi gamaxt̆una, şk̆uti vimxort do dolovikunamt.

 

İri dulyaşk̆ala globaluri omsifonu do “otxo tolite meʒ̆omilu” diç̆in ya it̆uran na uşk̆uranpe, menʒarepe. Nena oşinaxuşeni ti haşo on mepşonum ma. Xvala leksi onç̆aru do muziki ot̆rağudute nena vask̆udun. Svaruli gamoşk̆umalute xolo var (haşote aktivitepe dido domaç̆iran). Muşeni? Andğaneri teknoloji ora, gonduneri nenate nç̆areri svarape gamaşk̆uman, mara ar-cur lingvist̆işa gale goloonu muşi miti var axenen. Edo, nenaşeni, irişa beciti osinapu do iri ndğaleri oxmaru on. 

Margaluri do Lazurişk̆uni ʒ̆oxleni oşʒ̆anurape st̆eri var isinapaman. Ham fak̆t̆i xvala globalizasiyonişi k̆abayet̆i on ya ptkvat na haşo tkvala mtini var iyen. Umçanepe it̆uran çi, ham nena menceli do p̆rest̆iji var uğun, bere dovoguratna cenç̆areri var ak̆azanen, oxori gale soti var oxmarasen ya do çkva muti diguruk̆o vrossi iyasert̆u it̆uran. Haşo omsifonupete ʒ̆ulu-ʒ̆ulu gondunu nak̆u şilya ʒ̆aneri nena.

P̆odk̆ast̆i oxenu idea ʒ̆ana golit̆oçu na miğurt̆u, mara coç̆apu mot̆ivasiyoni vamagoru. Uk̆açxe, ar Margaluri p̆odk̆ast̆i komaziru, Margali p̆alik̆arepe isinapamt̆eyi. Komişk̆urt̆u, mara mevuucisi, nenaşk̆unite irri turli dulyaşeni isinapen realizasiyoni ar daha xolo dop̆i do dudi doloxeni mcveşi ideaşk̆imi ti haşo cek̆uʒxu.

Mot̆ivasiyoni mu on iç̆itxit tkva do giʒ̆vaten. Mot̆ivasiyoni nenaşi p̆up̆ularizasiyonişa gale muti var on. Mot̆ivasiyoni oncğoriyari k̆ap̆ulape cindo st̆ereot̆ip̆epeşi mp̆ulape ot̆roxu on. Ham nena maoroperanşeni voxmart sk̆udalaşi iri soʒialuri asp̆ekt̆i doloxe şk̆u. Ham ompuloni nena var on, çai oʒ̆ilu do ntixi ok̆orobu ora oxmaroni xvala. Ham nena ağani teknolojişi, int̆elek̆t̆ualuri k̆oçepeşi do int̆elek̆t̆ualuri p̆rodukt̆i ikumanpeşi nena on.

Ali İhsan Aksamazi: K̆arta nenas dido k̆imet̆i kuğun, emuşeniki k̆arta nena tarixişi şahidi ren.  K̆arta nena, xvala  eya nenaşi mancepeşi şahidi var, mteli k̆oçinobaşi şahidi ren. Emuşeniti ar nena ğuraşi, xvala eya nena var, k̆oçinobati ğurun. Man aşo vizmon. Ç̆it̆a- ç̆it̆a miʒ̆vit, mu iqven! Aya fakt̆i şeni tkvan mu izmont?

K̆olxuri p̆odk̆ast̆işi ediori: Tkvani st̆eri matkven ma ti. Nena, leksik̆oni doloxe ok̆ok̆oroberi zit̆ape var on xvala. İri nena, msk̆vanoba muşite, uçodinu informasiyoni do notkvamepete opşa puğari on. Mcveşi Latinuri do Grek̆uri doptkvatu do dubağun muperi xampa-xampa oşk̆inupe momçaman k̆oçinoba, medisini, ist̆oria do iri speroşa.

Ali İhsan Aksamazi: Dido şukuri goğodapt. Ak̆onari domibağunan.  Tkvanti ginonan na, voçodinat! Çkva k̆itxala va miğun man. Mara tkvan otkvaluşi çkva nena giğunan na,  mu iqven, entepeşenti molamişinit! Ğormotik goxelan do p̆anda ixelit!

K̆olxuri p̆odk̆ast̆işi ediori: Cindo na molapşini globalizasiyoni ʒ̆ari st̆eri amutxa on. Huy visinapamt nena osk̆uledinu dulyape andğa vapxazirit, diç̆in oxenupe xe vadovik̆açit do ağani cenerasiyoni oroperi p̆ap̆upe şk̆unişi nena vamepçit na, ç̆umani k̆ap̆eti globaluri dalga menceli muşite ğali p̆icişa ğureri çxomi st̆eri kelemot̆oçaman. Uk̆açxe leba iyen. Ğureri, şuri gvomt̆eri çxomi miti var imxoy.


+

aksamaz@gmail.com


24 Ocak 2021 Pazar

“მუზეუმი თარიხი რენ!" (ლაზური ინტერვიუ)

 

 


მუზეუმი თარიხი რენ!"

 

(გოწოთქვალა: ანდღანერი მუსაфირი ჩქიმი აშა თანდილავა რენ. ჲაშა თანდილავა გურჯისთანიში გამანთანერეფეშენ რენ. პროфესორი, შაირი, მჭარუ დო ოფუტე სარფიში ლაზური ეთნოგრაфიული მუზეუმიში დირექტროი რენ. ჲაშა თანდილავაქ ჰელიმიში ხასანითი იჩინოფტუ. ჲაშა თანდილავაში შიირეფე დიდო კაი მაწონენ. დიდოფეთენთი ჟურ შიირი მუში დიდო კაი მაწონენ: "ნანა" დო "ფირალიში დესტანი". 2005 წანაში მარიაშინა რტუ. მა ემორას კოლხობაში фესტივალი შენი გურჯისთანიშა, მელენი სარფიშა მეკაფთი.  ჲაშა თანდილავა ემორას ვიჩინი. ემორას ვიჩინით ართიქართი. "მუზათა საუფლოში" ჯოხონი ქეთაბი მუშითი ემორას ჰედიჲე მომჩერეტუ. ქეთაბის ქორთული დო ლაზური შიირეფე გეძიტუ. ლაზური მიჩქიტუ დო ემუშენი ლაზური შიირეფე არ შვაჯის ვიკიტხერეტი. შიირეფე მუშიში ლაზურითი, თემათი დიდო მსქვა რტუ. ედო ეშოთენ ამბაი მაყვერეტუ ჲაშა თანდილავაში შიირეფეშენ. ჲაშა თანდილავაქ დიდო მსქვა შიირეფე ჭარუფს. ემუშენიქი დიდო კაპეტი გური ქუღუნ. არ კოჩის ამკათა კაპეტი გური უღუტაში, ელბეთ მსქვა შიირი ჭარუფს, გინონ ლაზური, გინონ ქორთული. მა აშო ქომიჩქინ დო აშო მათქვენ. მცუდი ვა მათქვენ აწი. შიირფე მუშიშენ ბირაფათი დოყვეს გემაბირეფექ. ედო ჩქინ ბიჲოგრაф მუშიშენ, გამიჩქვინერი ქეთაბეფე მუშიშენ ჭიტა- ჭიტა ბღარღალით აჲა ლაზური ინტერვიუში ორას. მა ჲაშა თანდილავას პკითხი, ჲაშა თანდილავაქ ნენა გემიქთირუ. ჲაშა თანდილავა სარფული რენ. ემუშენითი მელენი სარფიში სიმბოლეფეშენთი მოლაფშინით. მელენი სარფის სუმ ბეჯითი სიმბოლი ქუღუნ. ბექითი სარფიში სიმბოლეფე სუმიშენ დიდო რენ. აწი ხვალა სუმ სიმბოლი გომაშინუ. მუ პა?! აჲა სიმბოლეფე ირის ქუჩქინ. მელენი სარფიში იფთინერი სიმბოლი რენ ქვამხაზი. მაჟურა რენ ჰელიმიში ხასანი. სარფიში მასუმანი სიმბოლი რენ ლაზური ეთნოგრაфიული მუზეუმი. სარფიში აჲა სიმბოლეფეშენთი ბღარღალით  ინტერვიუს. 21 I 2021/ ალი იჰსან აქსამაზი)

+

ალი იჰსან აქსამაზი: იფთი ბიჲოგრაф თქვანიშენ მოლამიშინათ დო ეშო გევოჭკათ, იყვენი?! მუნდეს დო სო დიბადით? ნამუ ნწოფულაფეს იგურით? ჩილერი რეთი? ბერეფე დო მოთაფე გიყოუნანი? ქორთული დო ლაზურიშენ ჩქვა ნამუ ნენაფე გიჩქინან?

ჲაშა თანდილავა: მა ვორე სარფული ლაზი ჲაშა თანდილავა. შაირი ვორე. პროфესორი ვორე. დერსეფეთი მეფჩაფ. ქეთაბეფეთი პჭარუფ. ქორთული შიირითი პჭარუფ. ლაზური შიირეფეთი პჭარუფ. მუ ნა ლაზური რენ, მთელი შეი ვიქიფ. მუნდეშა მახვენაშა ვიქიფ. ჰო, ჩილერი ვორე. ნათია ლაზიშვილი კალა ჩილერი ვორე.  ნათია ხანუმი დო მა, ჩქინ სუმ ბერე ქომიყოუნან; ჟურ ბიჭი დო არ  კულანი. ენთეფესთი ბერეფე ქუყოუნან.  ჩხოვროთი მოთა ქომიყოუნან. ქორთული, ლაზური, თურქული დო რუსული ქომიჩქინ. სარფისთი, ბათუმისთი ფსქიდუთ. სარფული ვორე. სარფის დოვიბადი. 24 კუნდურა 1950 წანას დოვიბადი. 1951 წანაშენ 1953 წანაშაქ  ოჯაღი ჩქიმი კაზახისთანის ტუ.  კაზახითანიშა უჩვერენან. კაზახითანიში ერკანობათიშა მიჩვერენან. ვა მიჩქინ ემუშენიქი მა ჭიჭიტა ბერე ვორტი ემ ზამანის. ხოშ აწითი ვა მიჩქინ. ემ ვაქითიში ჰუქუმეთეფექ ეშო დულაფე იქიფტერენან. მუ მიჩქინ?! 1953 წანას ხოლო სარფიშა გოვიქთით. აშო მიჩქინ. ილქმექთები სარფის ვიკითხი. ოკულე ორთამექთები გონიას ვიკითხი. ემუშკულე თიфლისიში დევლეთიში უნივერსიტეში фილოლოჟიში фაკულტეშენ დოვიმეზუნი.

ალი იჰსან აქსამაზი: გამიჩქვინერი ჟურ შიირიშ ქეთაბი გიღუნან. მა ეშო მიჩქინ.  ბექითი ხილაф ბზოპონ! ბექითი ჟურიშენ დიდო გამიჩქვინერი ქეთაბი გიღუნან. მუ მიჩქინ! ხოლოთი აშო ფთქვა: ჟურ გამიჩქვინერი შიირიშ ქეთბი გიღუნან. ენთეფეშენ ართერი რენ  "მუზათა საუფლოში". მაჟურათი რენ,  “100 ლექსიჯოხონი ქეთაბი თქვანი. მუნდეს გამიჩქვინუ აჲა ჟურ ქეთაბი თქვანი? მოკო შიირი გეძინ აჲა ჟურ ქეთაბის? დიდოფეთენ ნამუ თემაფეთენ ჭარუფთ შიირეფე თქვანი?




ჲაშა თანდილავა: ჰო, ბაშქაფეთი ქომიღუნ. ბაშქა ქეთაბეფეთი ქომიღუნ. ქეთაბეფეთი პჭარუფ. შიირიშ ქეთაბითი, გრამერიში ქეთაბითი ქომიღუნ. შიირეფე პჩარუფ ემუშენიქი შიირი გურიში ჭამი რენ. ქეთაბეფეთი ქომიღუნ: “სულის ხვეულებიდან”, “მარადი თკივილი”, “მუზათა საუფლოში”, “თურქულ-ქართული სასაუბრო”, “100 ლექსი”, “საერთო ქართველური ზმნური ზირები ლაზურში და ლაზური ზმნის პარადიგმა”. მაართანი შიირიშ ქეთაბი რენ დო ბათუმის ქოგამახთუ. 1990 წანას ქოგამახთუ. მაჟურანითი შიირიშ ქეთაბი რენ დო ხოლო ბათუმის ქოგამახთუ. 1995 წანას ქოგამახთუ.  მასუმანითი შიირიშ ქეთაბი რენ დო თიфლისის ქოგამახთუ. 2004 წანას ქოგამახთუ.  მაოთხანი ოღარღალონიში ქეთაბი რენ დო თიфლისის ქოგამახთუ. 2010 წანას ქოგამახთუ. მახუთანი შიირიში ქეთაბი რენ დო თიфლისის ქოგამახთუ. 2015 წანას ქოგამახთუ.  მაანშანი გრამერიში ქეთაბი რენ დო ხოლო თიфლისის ქოგამახთუ. 2018 წანას ქოგამახთუ.

ალი იჰსან აქსამაზი:  ოშწანურაფეშენ დონი ქვამხაზი რენ სარფიში ზოღაპიჯის. ქვამხაზი შენი ჭარელი ლაზური შიირეფეთი ვიკითხერეტი. სარფულეფექ დიდო ყოროფან ქვამხაზის. ეშო მიჩქინ მა. ქვამხაზიშენ მოლამიშინით, მუ იყვენ! ქვამხაზიში თარიხიშენ მოლამიშინით! ხვალა ქვამხაზიშენ ვარ, ქვამხაზეშენ ხოლოს  მაჟურა დიდი ქვალეფუნაფეშენთი, ენთეფეში ჯოხოფეშენთი, ენთეფეში თარიხიშენთ მოლამიშინით! ლაზეფექ დიდი ქვალეფეს ყოროფან. ჯაზეფესთი ქოროფან. ხოშ ამკათა მაჟურა დიდი ქვალეფეში ჯოხოფეთი მიგნაფუნ. ნამუ სემთის რენან, ვა მიჩქინ: “ქვამხარი”, “ქვაოწიდე”, “ქვაჩეჩმე”, “ქვაჭაღანა”, “ქვაჭაჭი”, “ქვახეხი”. მოლამიშინინითქი, ჩქინთი მაჟურაფეს მოლაფშინათ, მევოგნაფათ! მოლაფშინათ დო მევოგნაფათქი ენთეფეში თარიხი ვა გომინდუნან!




 ჲაშა თანდილავა: ჩქინ არ დიდი ქვა მიღუნან ზოღაპიჯის. დიდი ქვა! ქვამხაზი ჯოხონს. ჩქინი სარფიში სიმბოლი რენ. ქვამხაზი. ჩქიმი ბერობაშ ბერი ქვამხაზი აქ ქოდგინ, სარფიში ზოღაპიჯის ქოდგინ. ბაბა ჩქიმითი ნა სქიდუტუ, ბერე ნა ტუ ვაქითისთი, ემ ვაქითისთი ქოდგიტუ სარფიში ზოღაპიჯის. სოლენ მოხთუ, მუჭო იყუ, მუფერი ქვა რენ, ვა მიჩქინ. მა ნა მშუნს ბერობაშ ბერი ქვამხაზი სარფიში ზოღაპიჯის ქოდგინ. ქვამხაზის მთელიქ ბაშქაბაშქა თურლი ზოპონან; აშო რენ, ეშო რენ.  აქ, სარფიში ზოღაპიჯის ხუთ ქვა რენ. არ თანეს ქვაომხაზი ჯოხონს. მაჟურანის ქვაჩეჩმე ჯოხონს. მასუმას ქვაოწიდე ჯოხონს. მაოთხას ქვაოცვა ჯოხონს. მახუთას ქვამურგვალი ჯოხონს. ხუთ ქვა ბერობაშ ბერი აქ ტუ. ბერობაშ ბერი, აჲა ხუთ ქვა სარფიში ზოღაპიჯის ტუ. წოხლეშენ აწინერი სთერი ზოღაპიჯი აშო დოლობღერი ვა რტუ. ზოღაპიჯი აშო დოლობღერი ვა რტუ. ექ ვინჩვირტით. ჭიტანობას ონჩვირუ ექ დოვიგურაფტით. ხაზი ღარა რენ. ღარას უწუმელან. ემუშენ ამბაი ეშო რენ. ჩქინი შენი, სარფულეფე შენი დიდო ყოროფელი რენ ქვამხაზი. ემუშენ ამბაი ეშო რენ. ეკონარი მაქვა, ყოროფელი ქვა რენქი, იჲა  ოშინახუ, ოშინუ დო ოშინაფუ შენი სარფულეფექ  შიირეფე ჭარუფან, ბირაფაფეთი იქიფან.  ქვამხაზიში ამბაი კაიხეშა მიჩქიტანქი ვა გონდუნას! ქვამხაზიში ამბაი ბაშქაფესთი მევოგნაფათქი  ვა გონდუნას! დუნჲა სქიდაშაქის ქვამხაზითი მჟორა, თუთა, მურუცხეფე კალა სქიდას! ვა გონდუნას!

ალი იჰსან აქსამაზი:   სარფიში მაჟურა სიმბოლი რენ ჰელიმიში ხასანი. მარა აქონი არიქ აშო ზოპონს, მაჟურაქ ეშო. ჰელიმიში ხასანიში წორი- ხილაф ამბაეფე ოხოქთერი მომჩაფან. დიდოფეთენთი ამბაეფეში კრონოლოჟი ხილაф რენ. თქვან ჰელიმიში ხასანი იჩინოფტით. ეშო მიჩქინ დო ემუშენი გკითხუფთ მა. ჰელიმიში ხასანიში სქიდალაშენთი მოლამიშინითქი მილეთიქ კაიხეშა წორი იგურას! ჰელიმიში ხასანიქ ნაზიმ ხიქმეთი იჩინოფტუი? ენთეფე მანებრა ტესი?!





ჲაშა თანდილავა: ჰელიმიში ხასანი ორთა- ხოფური რტუ. ბაბა მუშის ჯოხონტუ ჰელიმი დო ემუშენი ჰელიმიში ხასანი ზოპონან. ხოფაში ჩოჰადაროგლეფეშენ. ორთა-ხოფას სქიდუტუ. 1927 წანას ხოფაშენ ჲისელუ დო ნაზიმ ხიქმეთის ქომაყონუ აქ, სოვეთ ჰუქუმეთიშა. აქ ქოდოსქიდუ. ბათუმის სქიდუტუ. აქ დიჩილუ დო ბერე-ბარი დვაყუ. 1949 წანას სიბირჲაშა მინდუჩქვეს, სიბირჲაშა უჩვეს აქოლენ. ექოლენ ქაგეხთუ. ოკულე თიфლისის ქოდოსქიდუ. ოკულე თიфლისის ქოდეხოდუ. ოკულე  თიфლისიში უნივერსიტეს დერსი მეჩაფტუ. თურქული დერსეფე მეჩაფტუ.  თიфლისიში უნივერსიტეს, თალებეფე ნა სქიდუტუ ემერის არ ოდას სქიდუ. თიфლისიში უნერსიტეში დოლოხე  თალებეფე შენი მეჩქინერი არ ოდას ხეტუ. ჩქინთი ექონი უნივერსიტე- მეზუნეფე ემუშა მევიტით. ოდა მუშიშა მევიტით.  ჩქინ, მთელი ლაზი თალებეფე ოდა მუშის ოკოვიბღეტით. ლაზური გჲარეფე ვიმხორტით . ლაზური ბირაფაფე იბირტუ. ლაზური ბირაფაფე ენნი წოხლე ჰელიმიში ხასანიქ დომოგურეს. ემუქ გელაჩაფტუ. ქაფჩია მიჭუფტეს. ლაზური გჲარეფე მიხვენუფტეს. ლაზური ბურეღი მიხვენუფტეს. არ კელე ვიმხორტით მაჟურა კელეთი ლაზური ბირაფა ვიბირტით. ჩქინებურეფე ოშინუ შენი,  ნდღაგინძაში  ფშუფტით. რესსამობა იქიფტუ. ჰელიმიში ხასანიქ 165 თანე რესიმი დოყუ. 1976 წანას დოღურუ ჰელიმიში ხასანი თიфლისის.  ჩქინ ჲებზდით, აქონი ბიჭეფექ დო სარფიშა ქაგევიყონით. ემუშენიქი ჰელიმიში ხასანიქ თქუქიმა ბღურურ, ბიჭეფეჲა, თქვანდენ ბაშქა მითი ვა მიყონუნჲა,   საები ვა მიყონუნჲა, სარფიშა მენდამიყონითჲა, თქვანი მეზარეს ქოდომოხვითჲა,  ემკათა ჲეის ქოდომოხვითქი ზოღა ქობძირაჲა!” ჩქინთი თიфლისიშენ მოვიყონით დო სარფის ქოდოვოხვით. ჰელიმიში ჲობაზ კოჩი ვა რტუ. ემუშენი მეზარე მუშის  ნოჭარსქი სქიდალაშენ მა ნა მანჭუ ქაებზდიჲა. მა ამ დუნჲას ემ დუნჲაში დერდი ვარ ბზდიჲა. ელბეთ ნაზიმ ხიქმეთი დო ჰელიმიში ხასანი მეგაბრე ტეს.

ალი იჰსან აქსამაზი:   მელენი სარფიში მასუმანი სიმბოლი რენეთნოგრაфიული მუზეუმი”. არქაბიში ოპუტე კამპარნასთი არ მუზეუმი ქორენ. თქვანთი არ მუზეუმი ქოგიღუნან აქ, სარფის.  თქვანის ჯოხონს "ლაზური ეთნოგრაфიული მუზეუმი". მა კაიხეშა ქომიჩქინ, თქვან შურ დო გურითენ უდოდგინუ იჩალიშით აჲა მუზეუმი ოკიდუ, ოხამფუ დო ოდიდანუ შენი. მუზეუმი თქვანიში დოლოხე თარიხიში ჩქვადოჩქვა ორაფეშენ ობჟეფე ნირჩინენ.  მა მუზეუმი თქვანი ვა მოვიკითხი მარა ხოლოთი ქომიჩქინ! სოლენ მიჩქინ, გიჩქინანი?! თრტ ავაზიში "კაфკას რჲუზგჲარი" ჯოხონი ვიდეო- ამბაიშენ ქომიჩქინ. რეфიჲე ქეჰარიში პროგრამიშენ ქომიჩქინ. მუზეუმიში მჯვეში ობჟეფე სოლენ ოკორობით? სარფიში ლაზური ეთნოგრაфიული მუზეუმიში დოლოხე ნამუ მჯვეში ორაფეშენ ობჟეფე ნირჩინენ? მუკო ობჟე რენ მუზეუმის? მუზეუმიში ენნი მჯვეში ობჟე მუკო წანერი რენ?  მუზეუმიშა ფარათენ ამილენ, ეშო ვარენი ?!




ჲაშა თანდილავა: მან ჭიტანობაშ ბერი მჯვეში  შეეფეს პყოროფტი. ემუშენითი მჯვეში შეეფე ოხორის ოკოვობღაფტით. ოკულე ჩქინი ჰუქუმეთის, პარლამენტოს  ვუჭარი. აშო მინონ, აშო მინონ. ლაზეფე ჭიტა დოფსქიდით საქართველოს. ჭიტა ვორეთ. ჩქინი ოღარღალონი ჭიტა ბღარღალაფთ. არ მუზეუმი მინონ. არ- ჟურ წანას ვუჭარი. იდუ- მოხთუ მექთუბეფე.  იფთი მუთუ ვა მიწვეს. იფთი მუთუ ვა ყვეს. ოკულე მექთუბი ქომოხთუ ჩქიმდა. პარტეფეში არჩევანიშ ვაქითი ტუ. აჲა მუზეუმი ქოდომიკიდეს. ჰუქუმეთიქ დიდო ფარა დოხარჯუ. ოშ შილჲა დოხარჯეს. აშოთენ მუზეუმის ირი შეი მსქვაშა ნირჩინუ . მუზეუმი 2012 წანას დიდი მერასიმითენ გუინწკუ.  ქვაში პერიოდიშენ ოშ წანა წოხლეშაქ კართა შეი, კართა ალეტი ქორენ მუზეუმის. საქართველოში კართა სემთიშენ თარიხური ბინაფეში მაკეტეფეტი ქორენ. სვანეთიშენ კოშკეფეში მაკეტეფეთი ქორენ. ჰელიმიში ხასანიში რესიმეფეთი ქორენ. მთელიქ ქონაგნუქი აჲა ქეთაბი ტუ; აჲა თარიხი ტუ.

ალი იჰსან აქსამაზი:   ანდღანერი ნდღას სუმენეჩიდოვით წანერი რეთ. ჟიუბილე თქვანითი იხვენუ ბათუმის. ეშო მიჩქინ. აჩქვა უმჩანეფე ჩქინიშენ რეთ. ჩქინ გენჯეფეს მუ თავსიჲეფე მოღოდაფთ აჲა კორონავირუსიში ნდღალეფეს?

ჲაშა თანდილავა: ჰო, ჰუქუმეთიქ  ჟიუბილე მიხვენუ. ჩქინ ლაზეფე მჟორა დო თუთა ნა დიბადუ სთერი მჯვეში ვორეთ. ჩქინ საქართველოს ჭიტა დოფსქიდით ჰამა ხოლოთი ქოვორეთ. ხოლოთი ლაზური ვიბირთ.  მა მინონქი ჩქიმი ლაზური ვა გონდუნას! ლაზური ვა გონდუნას; ბღარღალათ, ვიბირათ. ლაზური ფშინახათ. 

ალი იჰსან აქსამაზი:   აჲა ინტერვიუ შენი მა დიდო შუქური გოღოდფათ. თქვანთი გინონან ნა, აჩქვა ვოჩოდინათ. ჩქვა კითხალა ვა მიღუნ თქვანდა. მარა თქვან ოთქვალუში ნენა ვანა მესაჟი გიღუნან ნა, ენთეფეთი მიწვით, მუ იყვენ! ღორმოთიქ ბერე- ბარი კალა ოში ნდღა არ დღათენ გიშინან დო პანდა კაინობა მეგაჭარან!

ჲაშა თანდილავა: აქონის,  საქართველოს ნა სქიდუნ ლაზეფეთი, მეგრელეფეთი, სვანეფეთი, გურჯეფეთი, მთელი ჯუმალეფე ვორეთ. არკარელი ვიმხორთ, არკარელი ფშუფთ. საქართველოში დოლოხე, ლაზეფე  ოკობღერი სარფის ფსქიდუთ. ოღაეღალონი ჩქინი ვოსქედინათ. ვოსქედინათ დო ვა გონდუნას. აჲა ბაშქა ზამანი რენ. აღნე ზამანი რენ. აჲა ყოროფაში ზამანი რენ. აჩქვა ჰუდუდი გონწკიმერი რენ. დუნჲას გლობალიზასჲონი იყვენ. ჟურ ჰუქუმეთის, თურქიეში დო საქართველოში ჰუქუმეთეფეს ართიქართიშა ყოროფა ქუღუნან.  ექოლე- აქოლე ფსიქუდუთ. ხოლო ართიქართი კალა ვორეთ. ექოლე- აქოლე ოკოვიბღეთ. ჟურ ჰუქუმეთიში არას პრობლემითი ვარენ.  ლაზურითი პჭარუფთ. ლაზურითი ვიბირთ. დომიბაღუნან. ღორმოთიშენ გეხვამერი ყოროფათენ დოფსქიდათ. ხელაკაობა ვიძირათ! გოგიხთა!

 

 +

“Muzeumi tarixi ren!"

 

(Goʒ̆otkvala: Andğaneri musafiri çkimi Yaşa Tandilava ren. Yaşa Tandilava Gurcistanişi gamantanerepeşen ren. P̆rofesori, şairi, mç̆aru do oput̆e Sarpişi Lazuri Etnografiuli Muzeumişi direkt̆ori ren. Yaşa Tandilavak Helimişi Xasaniti içinopt̆u. Yaşa Tandilavaşi şiirepe dido k̆ai maʒ̆onen. Didopetenti jur şiiri muşi dido k̆ai maʒ̆onen: "Nana" do "Piralişi Dest̆ani". 2005 ʒ̆anaşi Mariaşina rt̆u. Ma emoras K̆olxobaşi Fest̆ivali şeni Gurcistanişa, meleni Sarpişa mek̆apti.  Yaşa Tandilava emoras viçini. Emoras viçinit artikarti. "Muzata Sauploşi" coxoni ketabi muşiti emoras hediye momçeret̆u. Ketabis Kortuli do Lazuri şiirepe gežit̆u. Lazuri miçkit̆u do emuşeni Lazuri şiirepe ar şvacis vik̆it̆xeret̆i. Şiirepe muşişi Lazuriti, temati dido mskva rt̆u. Edo eşoten ambai maqveret̆u Yaşa Tandilavaşi şiirepeşen. Yaşa Tandilavak dido mskva şiirepe ç̆arups. Emuşeniki dido k̆ap̆et̆i guri kuğun. Ar k̆oçis amk̆ata k̆ap̆et̆i guri uğut̆aşi, elbet mskva şiiri ç̆arups, ginon Lazuri, ginon Kortuli. Ma aşo komiçkin do aşo matkven. Mʒudi va matkven aʒ̆i. Şiirepe muşişen birapati doqves gemabirepek. Edo çkin biyografi muşişen, gamiçkvineri ketabepe muşişen ç̆it̆a- ç̆it̆a bğarğalit aya Lazuri int̆erviuşi oras. Ma Yaşa Tandilavas p̆k̆itxi, Yaşa Tandilavak nena gemiktiru. Yaşa Tandilava Sarpuli ren. Emuşeniti meleni Sarpişi simbolepeşenti molapşinit. Meleni Sarpis sum beciti simboli kuğun. Bekiti Sarpişi simbolepe sumişen dido ren. Aʒ̆i xvala sum simboli gomaşinu. Mu p̆a?! Aya simbolepe iris kuçkin. Meleni Sarpişi iptineri simboli ren Kvamxazi. Majura ren Helimişi Xasani. Sarpişi masumani simboli ren Lazuri Etnografiuli Muzeumi. Sarpişi aya simbolepeşenti bğarğalit aya int̆ervius. 21 I 2021/ Ali İhsan Aksamazi)

+

Ali İhsan Aksamazi: İpti biyografi tkvanişen molamişinat do eşo gevoç̆k̆at, iqveni?! Mundes do so dibadit? Namu nʒ̆opulapes igurit? Çileri reti? Berepe do motape giqounani? Kortuli do Lazurişen çkva namu nenape giçkinan?

Yaşa Tandilava: Ma vore Sarpuli Lazi Yaşa Tandilava. Şairi vore. P̆rofesori vore. Dersepeti mepçap. Ketabepeti p̆ç̆arup. Kortuli şiiriti p̆ç̆arup. Lazuri şiirepeti p̆ç̆arup. Mu na Lazuri ren, mteli şei vikip. Mundeşa maxvenaşa vikip. Ho, çileri vore. Natia Lazişvili k̆ala çileri vore.  Natia Xanumi do ma, çkin sum bere komiqounan; jur biç̆i do ar k̆ulani. Entepesti berepe kuqounan.  Çxovroti mota komiqounan. Kortuli, Lazuri, Turkuli do Rusuli komiçkin. Sarpisti, Batumisti pskidut. Sarpuli vore. Sarpis dovibadi. 24 k̆undura 1950 ʒ̆anas dovibadi. 1951 ʒ̆anaşen 1953 ʒ̆anaşak ocaği çkimi K̆azaxistanis t̆u.  K̆azaxistanişa uçverenan. K̆azaxistanişi Erk̆anobatişa miçverenan. Va miçkin emuşeniki ma ç̆iç̆it̆a bere vort̆i em zamanis. Xoş aʒ̆iti va miçkin. Em vakitişi hukumetepek eşo dulyape ikipt̆erenan. Mu miçkin?! 1953 ʒ̆anas xolo Sarpişa goviktit. Aya aşo miçkin. İlkmektebi Sarpis vik̆itxi. Ok̆ule ortamektebi Gonias vik̆itxi. Emuşk̆ule Tiflisişi Devletişi Universit̆eşi Filolojişi Fak̆ult̆eşen dovimezuni.

Ali İhsan Aksamazi: Gamiçkvineri jur şiiriş ketabi giğunan. Ma eşo miçkin.  Bekiti xilafi bzop̆on! Bekiti jurişen dido gamiçkvineri ketabi giğunan. Mu miçkin! Xoloti aşo ptkva: Jur gamiçkvineri şiiriş ketabi giğunan. Entepeşen arteri ren  "Muzata Sauploşi". Majurati ren  “100 leksi” coxoni ketabi tkvani. Mundes gamiçkvinu aya jur ketabi tkvani? Muk̆o şiiri gežin aya jur ketabis? Didopeten namu temapeten ç̆arupt şiirepe tkvani?

Yaşa Tandilava: Ho, başkapeti komiğun. Başka ketabepeti komiğun. Ketabepeti p̆ç̆arup. Şiiriş ketabiti, gramerişi ketabiti komiğun. Şiirepe p̆çarup emuşeniki şiiri gurişi ç̆ami ren. Ketabepeti komiğun: “Sulis Xveulebidan”, “Maradi Tk̆ivili”, “Muzata Sauploşi”, “Turkul-Kartuli Sasaubro”, “100 leksi”, “Saerto Kartveluri zmnuri zirebi Lazurşi da Lazuri zmnis p̆aradigma”. Maartani şiiriş ketabi ren do Batumis kogamaxtu. 1990 ʒ̆anas kogamaxtu. Majuraniti şiiriş ketabi ren do xolo Batumis kogamaxtu. 1995 ʒ̆anas kogamaxtu.  Masumaniti şiiriş ketabi ren do Tiflisis kogamaxtu. 2004 ʒ̆anas kogamaxtu.  Maotxani oğarğalonişi ketabi ren do Tiflisis kogamaxtu. 2010 ʒ̆anas kogamaxtu. Maxutani şiirişi ketabi ren do Tiflisis kogamaxtu. 2015 ʒ̆anas kogamaxtu.  Maanşani gramerişi ketabi ren do xolo Tiflisis kogamaxtu. 2018 ʒ̆anas kogamaxtu.

Ali İhsan Aksamazi:  Oşʒ̆anurapeşen doni Kvamxazi ren Sarpişi zoğap̆icis. Kvamxazi şeni ç̆areli Lazuri şiirepeti vik̆itxeret̆i. Sarpulepek dido qoropan Kvamxazis. Eşo miçkin ma. Kvamxazişen molamişinit, mu iqven! Kvamxazişi tarixişen molamişinit! Xvala Kvamxazişen var, Kvamxazişen xolos majura didi kvalepunapeşenti, entepeşi coxopeşenti, entepeşi tarixişenti molamişinit! Lazepek aya didi kvalepes qoropan. Cazepesti qoropan. Xoş amk̆ata majura didi kvalepeşi coxopeti mignapun. Namu semtis renan, va miçkin: “Kvamxari”, “Kvaoʒ̆ide”, “Kvaçeçme”, “Kvaç̆ağana”, “Kvaç̆aç̆i”, “Kvaxexi”. Molamişinitki çkinti majurapes molapşinat, mevognapat! Molapşinat do mevognapatki entepeşi tarixi va gomindunan!

Yaşa Tandilava: Çkin ar didi kva miğunan zoğap̆icis. Didi kva! Kvamxazi coxons. Çkini Sarpişi simboli ren. Kvamxazi. Çkimi berobaş beri Kvamxazi ak kodgin. Sarpişi zoğap̆icis kodgin. Baba çkimiti na skidut̆u, bere na t̆u vakitisti, em vakitisti, kodgit̆u Sarpişi zoğap̆icis. Solen moxtu, muç̆o iqu, muperi kva ren, va miçkin. Ma na mşuns berobaş beri Kvamxazi Sarpişi zoğap̆icis kodgin. Kvamxazis mtelik başkabaşka turli zop̆onan; aşo ren, eşo ren.  Ak, Sarpişi zoğap̆icis xut kva ren. Ar tanes kvamxazi coxons. Majuranis kvaçeçme coxons. Masumas kvaoʒ̆ide coxons. Maotxas kvaoʒva coxons. Maxutas Kvamurgvali coxons. Aya xut kva berobaş beri ak t̆u. Berobaş beri aya xut kva Sarpişi zoğap̆icis t̆u. ʒ̆oxleşen aʒ̆ineri steri zoğap̆ici aşo dolobğeri va rt̆u. Zoğap̆ici aşo dolobğeri va rt̆u. Ek vinçvirt̆it. Ç̆it̆anobas onçviru ek dovigurapt̆it. Xazi ğara ren. Ğaras uʒ̆umelan. Emuşen ambai eşo ren. Çkini şeni, Sarpulepe şeni dido qoropeli ren Kvamxazi. Emuşen ambai aşo ren. Ek̆onari mskva, qoropeli kva renki, iya oşinaxu, oşinu do oşinapu şeni Sarpulepek  şiirepe ç̆arupan, birapapeti ikipan.  Kvamxazişi ambai k̆aixeşa miçkit̆anki va gondunas! Kvamxazişi ambai başkapesti mevognapatki  va gondunas! Dunya skidaşakis Kvamxaziti mjora, tuta, muruʒxepe k̆ala skidas! Va gondunas!

Ali İhsan Aksamazi:   Sarpişi majura simboli ren Helimişi Xasani. Mara akoni arik aşo zop̆ons, majurak eşo. Helimişi Xasanişi ʒ̆ori- xilafi ambaepe oxokteri momçapan. Didopetenti ambaepe muşişi k̆ronoloji xilafi ren. Tkvan Helimişi Xasani içinopt̆it. Eşo miçkin do emuşeni gk̆itxupt ma. Helimişi Xasanişi skidalaşenti molamişinitki miletik k̆aixeşa ʒ̆ori iguras! Helimişi Xasanik Nazim Xikmeti içinopt̆ui? Entepe manebra t̆esi?!

Yaşa Tandilava: Helimişi Xasani Orta- Xopuri rt̆u. Baba muşis coxont̆u Helimi do emuşeni Helimişi Xasani zop̆onan. Xopaşi Çohadaroglepeşen. Orta-Xopas skidut̆u. 1927 ʒ̆anas Xopaşen yiselu do Nazim Xikmetis komaqonu ak, Sovet Hukumetişa. Ak kodoskidu. Batumis skidut̆u. Ak diçilu do bere-bari dvaqu. 1949 ʒ̆anas Sibiryaşa minduçkves, Sibiryaşa uçves akolen. Ekolen kagextu. Ok̆ule Tiflisis kodoskidu. Ok̆ule Tiflisis kodexodu. Ok̆ule  Tiflisişi Universit̆es dersi meçapt̆u. Turkuli dersepe meçapt̆u.  Tiflisişi Universit̆es, talebepe naskidut̆u emeris ar odas skidu. Tiflisişi Universit̆eşi doloxe talebepe şeni meçkineri ar odas xet̆u. Çkinti ekoni universit̆e- mezunepe emuşa mevit̆it. Oda muşişa mevit̆it.  Çkin, mteli Lazi talebepe, oda muşis ok̆ovibğet̆it. Lazuri gyarepe vimxort̆it. Lazuri birapape ibirt̆u. Lazuri birapape enni ʒ̆oxle Helimişi Xasanik domogures. Emuk gelaçapt̆u. Kapçia miç̆upt̆es. Lazuri gyarepe mixvenupt̆es. Lazuri bureği mixvenupt̆es. Ar k̆ele vimxort̆it majura k̆eleti Lazuri birapa vibirt̆it. Çkineburepe oşinu şeni,  ndğaginžaşi pşupt̆it. Ressamobati ikipt̆u. Helimişi Xasanik 165 tane resimi doqu. 1976 ʒ̆anas doğuru Helimişi Xasani Tiflisis.  Çkin yebzdit, akoni biç̆epek do Sarpişa kageviqonit. Emuşeniki Helimişi Xasanik tkuki “Ma bğurur, biç̆epeya, tkvanden başka miti va miqonunya, saebi va miqonunya, Sarpişa mendamiqonitya, tkvani mezares kodomoxvitya,  emk̆ata yeis kodomoxvitki zoğa kobžiraya!” Çkinti Tiflisişen moviqonit do Sarpis kodovoxvit. Helimişi Xasani yobaz k̆oçi va rt̆u. Emuşeni mezare muşis  noç̆arski “Skidalaşen ma na manç̆u kaebzdiya. Ma am dunyas em dunyaşi derdi var bzdiya. Elbet Nazim Xikmeti do Helimişi Xasani megabre t̆es.

Ali İhsan Aksamazi:  Meleni Sarpişi masumani simboli ren “Lazuri Etnografiuli Muzeumi”. Arkabişi op̆ut̆e k̆amp̆arnasti amk̆ata ar muzeumi koren. Tkvanti ar muzeumi kogiğunan ak, Sarpis.  Tkvanis coxons "Lazuri etnografiuli muzeumi". Ma k̆aixeşa komiçkin, tkvan şur do guriten udodginu içalişit aya muzeumi ok̆idu, oxampu do odidanu şeni. Muzeumi tkvanişi doloxe tarixişi çkvadoçkva orapeşen objepe nirçinen.  Ma muzeumi tkvani va movik̆itxi mara xoloti komiçkin! Solen miçkin, giçkinani?! TRT̆ Avazişi "K̆afk̆as Ryuzgyari" coxoni video- ambaişen komiçkin. Refiye Keharişi p̆rogramişen komiçkin. Muzeumişi mcveşi objepe solen ok̆orobit? Sarpişi Lazuri Etnografiuli Muzeumişi doloxe namu mcveşi orapeşen objepe nirçinen? Muk̆o obje ren muzeumis? Muzeumişi enni mcveşi obje muk̆o ʒ̆aneri ren? Muzeumişa paraten amilen, eşo vareni ?!

Yaşa Tandilava: Man ç̆it̆anobaş beri mcveşi şeepes p̆qoropt̆i. Emuşeniti mcveşi şeepe oxoris ok̆ovobğapt̆it. Ok̆ule çkini Hukumetis, P̆arlament̆os vuç̆ari. Aşo minon, aşo minon. Lazepe ç̆it̆a dopskidit Sakartvelos. Ç̆it̆a voret. Çkini oğarğaloni ç̆it̆a bğarğalapt. Ar muzeumi minon. Ar- jur ʒ̆anas vuç̆ari. İdu- moxtu mektubepe.  İpti mutu va miʒ̆ves. İpti mutu va qves. Ok̆ule mektubi komoxtu çkimda. P̆art̆epeşi arçevaniş vakiti t̆u. Aya muzeumi kodomik̆ides. Hukumetik dido para doxarcu. Oş şilya doxarces. Muzeumis iri şei mskvaşa nirçinu. Muzeumi 2012 ʒ̆anas didi merasimiten guinʒ̆k̆u.  Kvaşi p̆eriodişen oş ʒ̆ana ʒ̆oxleşak k̆arta şei, k̆arta alet̆i koren muzeumis. Sakartveloşi k̆arta semtişen tarixuri binapeşi mak̆et̆epet̆i koren. Svanetişen k̆oşk̆epeşi mak̆et̆epeti koren. Helimişi Xasanişi resimepeti koren. Mtelik konagnuki aya ketabi t̆u, aya tarixi t̆u.

Ali İhsan Aksamazi:   Andğaneri ndğas sumeneçidovit ʒ̆aneri ret. Jiubile tkvaniti ixvenu Batumis. Eşo miçkin. Açkva umçanepe çkinişen ret. Çkin gencepes mu tavsiyepe moğodapt aya k̆oronavirusişi ndğalepes?

Yaşa Tandilava: Ho, hukumetik jiubile mixvenu Batumis. Çkin Lazepe mjora do tuta na dibadu steri mcveşi voret. Çkin Sakartvelos ç̆it̆a dopskidit hama xoloti kovoret. Xoloti Lazuri vibirt.  Ma minonki çkimi Lazuri va gondunas! Lazuri va gondunas; bğarğalat, vibirat. Lazuri pşinaxat. 

Ali İhsan Aksamazi:   Aya int̆erviu şeni ma dido şukuri goğodapt. Tkvanti ginonan na, açkva voçodinat. Çkva k̆itxala va miğun tkvanda. Mara tkvan otkvaluşi nena vana mesaji giğunan na, entepeti miʒ̆vit, mu iqven! Ğormotik bere- bari k̆ala oşi ndğa ar dğaten gişinan do p̆anda k̆ainoba megaç̆aran!

Yaşa Tandilava: Akonis,  Sakartvelos na skidun Lazepeti, Megrelepeti, Svanepeti, Gurcepeti, mteli cumalepe voret. Ark̆areli vimxort. Ark̆areli pşupt. Sakartveloşi doloxe, Lazepe ok̆obğeri Sarpis pskidut. Oğarğaloni çkini voskedinat. Voskedinat do va gondunas! Aya başka zamani ren. Ağne zamani ren. Aya qoropaşi zamani ren. Açkva hududi gonʒ̆k̆imeri ren. Dunyas globalizasyoni iqven. Jur hukumetis, Turkieşi do Sakartveloşi hukumetepes artikartişa qoropa kuğunan.  Ekole- akole psikudut. Xolo artikarti k̆ala voret. Ekole- akole ok̆ovibğet. Jur hukumetişi aras p̆roblemiti varen.  Lazuriti p̆ç̆arupt. Lazuriti vibirt. Aya domibağunan. Ğormotişen gexvameri qoropaten dopskidat. Xelak̆aoba vižirat! Gogixta!

 

 aksamaz@gmail.com